Tampilkan postingan dengan label Kasunanan Surakarta. Tampilkan semua postingan
Tampilkan postingan dengan label Kasunanan Surakarta. Tampilkan semua postingan

Senin, 20 Oktober 2025

Dasanama

Dasanama

Dasanama adalah persamaan istilah suatu kata dalam bahasa Jawa yang memiliki makna sama atau hampir serupa.

Janaka    : Arjuna, Premadi, Margana, Pamadya, Dananjya, Mintaraga, Ciptahening, Prabu Kariti, Kendhitatnala, Palguna, Kombang Ali-Ali, lamprong, Endra Putra, Endra Tanaya, Wijanarka.

Werkudara    :Bima, Bratasena, Wijasena, Bayu Suta, Bayu Putra, Arya Panenggak, Jagal Bilawa.

Puntadewa    :Yudhistira, Wijakangka, Gunatali, Krama, Ajata Satru. 

Kresna    :Nayarana, Padmanaba, Wresniwira, Ari Murti, Wisnu Murti, Wasu Dewa Putra, Narasinga.

Anoman    :Anjani Putra, Kapiwara, Rewandapingul, Wanara Seta, Senggana, Rama Handayapati.

Duryudana    :Kurupati, Suyudana, Dastradmaja, Gendari Suta, Jakapitana, Tri Panangsah, Pambangun Kuru, Kurendra Pati. 

Semar    :Ismaya, Badranaya, Nayantaka, Sukma Sejati, Sukma Ekalaya.

Bathara Guru    :Girinata, Sang Hyang Jagad Nata, Pukulan Pramesthi, Ciwa Maha Dewa.

Kuning    : Jenar, kaporanta, pita

Lanang     : Jaler, jalu, priya, purusa, kakung

Langit    : Boma, bomantara, akasa, antariksa, wiyat, wiyati, cakrawala, gagana, widik-widik, byoma, antarariya

Lintang    : Kartika, sasa, sudama, tranggana, wintang

Macan    :Mong, sardula, singa

Mangan    :Boga, bukti, dhahar, madhang, nadhah, nedha

Manuk    :Kaga, kukila, paksi, peksi

Manungsa    :Jalma, jana, janma, manus, nara, wong

Mata    :Aksi, eksi, mripat, pandulu, netra, soca

Mayit    :Bangke, jisim, kunarpa, kuwanda, wangke, sawa

Buta    :Asura, danuja, diyu, ditya, denawa, yaksa, kelana, raseksa, wil

Dalan    :Marga, sopana, ênu, lêbuh, lurung, yana, hawan

Dewa    :Absara, dewata, bathara, jawata, amara, rêsi-gana, hyang, widadara, nasa, sura

Gajah    :Asti, dirada, èsthi, dwipangga, liman, dipa, diradha

Gawe    :Makarya, ambangun, karya, kardi, karti, yasa

Geni    :Agni, api, dahana, brama, pawaka, siking, guna, puyika, latu, puya

Getih    :Ludira, rah, rudhira

Gunung    :Aldaka, ancala, ardi, bukita, giri, meru, parwata, prabata, redi, wukir

Ibu    :Biyang, biyung, indhung, puyengan, rena, wibi

Ireng    :Cemeng, langking, kresna, jlitheng

Abang    :Abrit, mbranang, dadu, jingga, merah, rekta

Alas    :Wana, bana, tarataban, girang, lirang, utan, baga, wulusan, wêlahan, wanawasa, wanadri, jênggala, kênana

Anak    :Suta, putra, sunu, yoga, siwi, wêka, tanaya, atmaja, siwaya, ja, patut, banu

Angin    :Riwut, bajra, sindhung, anila, bayu, aliwawar, tata, barat, samirana, wirayang

Ati    :Driya, galuh, kalbu, nala, panggalih, prana, tyas,

Awak    :Angga, badan, raga.

Banyu    :Her, warih, ranu, sindu, tirta, we, jala.

Bapak    :Rama, sudarma, sudarmi, yasadarma, yayah

Bledheg    :gludhug, grah, guntur, gumita, pater, thathit Bajra, erawati, gelap,

Bumi    :Bawana, buwana, bantala, basundra, jagad, kisma, mandhala, pratiwi, pratala.

Iwak    :Mina, jita, matswa, oti, wiyangga, mira, maswa

Jaran    :Swa, aswa, turangga, wajik, undhakan, kalangkya

Jeneng    :Bisikan, parab, juluk, têngran, sêbut, wêwangi, asma, sambat, têngêran

Kali    :Bangawan, lepen, loh,narmada 

Kanca    :Kanthi, rowang, rewang, graya, pasaya

Kayu    :Kadi, kadya, lir, mimba, pendeh, pindha, yayah

Kebo    :Maesa, misa, mundhing

Kembang    :Kusuma, padma, puspita, sekar

 Kethek    :Juris, kapi, munyuk, palwaka, pragosa, rewanda, wanara, wre

Kraton    :Dhatulaya, kadhaton, kadhatun, pura, puri

Mati    :seda Antaka, ngemasi, lalis, lampus, layon, lena, mancal donya, murud, padhem, palastra, pralaya, pralena

Misuwur    :Kajanapriya, kajuwara, kalok-kaloka, kasub, kawarti, kasusra, kawentar, kondhang, kongas, kontap

Omah    :Graha, griya, panti, wisma, yasa

Panah    :Astra, bana, jemparing, naraca, sara, warastra

Pandhita    :Ajar, dwija, dwijawara, maharsi, mahayeksi, muni, resi, suyati, wiku, wipra,

Perang    :Bandayuda, jurit, laga, pupuh, rana, yuda

Pinter    :Guna, lebda, limpad, nimpuna, putus, wasis, widagda, widura, wignya

Putih    :Dwala, pingul, seta

Ratu    :Aji, buminata, bumipati, dhatu, katong, naradipa, naradipati, narpa, narpati, narendra, nareswara, nata, pamasa, parameswara, raja, sri, sribupati

Rembulan    :Badra, basanta, candra, lek, sasadara, sasangka, sasi, sitoresmi, sitengsu, wulan

Rambut    :Rikma, weni, keswa, roma, sinom, jatha, rema

Segara    :Ernawa, jalanidhi, jaladri, laut, samodra, tasik, udaya

Sedhih    :Duhkita, kingkin, margiyuh, rimang, rudah, rudatin, rudatos, rudita, sungkawa, susah, tikbra, turida, wigena

Senapati    :Bretyapati, hulubalang, narawara, senapatya

Sirah    :Kumba, murda, mustaka, ulu, utamangga

Selamet    : Basuki, raharja, rahayu, swasta, sugeng, yuwana, widada 

Srengenge    :Arka, aruna, bagaskara, bagspati, baskara, dewangkara, pradangga, raditya, radite, rawi, surya,

Ula    :Naga, sarpa, sawer, taksaka

Wadon    :Dayinta, dyah, gini, juwita, kusuma, putri, retna, rini, wanita, wanodya, widawati

Weruh    :Anon, myat, priksa, udani, uning, uninga, upiksa, wikan, wrin



Selasa, 08 Juli 2025

Gelar Sentana dan Abdi Dalem Kraton Kasunanan

Karaton Surakarta Hadiningrat (Kraton Solo) memiliki sistem gelar dan pangkat yang diatur secara hierarkis, dimana gelar dan pangkat yang lebih tinggi ditulis paling atas.

Berikut adalah aturan gelar dan pangkat yang diberikan oleh Raja kepada para abdi dalem yang bukan berasal dari trah (keturuanan) Dalem:

1. Sentono Dalem (Keluarga Raja)
- Pangeran Sepuh: Diberi gelar Kangjeng Pangeran Arya (KPA.)
- Pangeran: Diberi gelar Kangjeng Pangeran (K.P.)
- Sentana Riya Inggil: Diberi gelar Kangjeng Raden Riya Arya (KRRA.)
- Sentana Riya: Diberi gelar Kangjeng Raden Arya (KRA.)
- Sentana Riya Putri: Diberi gelar Kangjeng Mas Ayu (KMAY.)

2. Abdi Dalem Kakung (Laki-laki)
- Bupati Riya Inggil: Diberi gelar Kangjeng Raden Arya Tumenggung (KRAT.)
- Bupati Sepuh: Diberi gelar Kangjeng Raden Tumenggung (KRT.)
- Bupati Anom: Diberi gelar Raden Tumenggung (R.T.)
- Panewu: Diberi gelar Mas Ngabehi (M.Ng.)
- Mantri: Diberi gelar Mas Ngabehi (M.Ng.)
- Lurah: Diberi gelar Mas Lurah (M.L.)
- Jajar: Diberi gelar Mas (M.)
- Magang: Tidak memiliki gelar khusus.

3. Abdi Dalem Putri (Perempuan)
- Bupati Riya Inggil: Diberi gelar Kangjeng Mas Ayu Tumenggung (KMAT.)
- Bupati Sepuh: Diberi gelar Kangjeng Mas Tumenggung (KMT.)
- Bupati Anom: Diberi gelar Nyi Mas Tumenggung (NyiMT.)
- Panewu: Diberi gelar Nyi Ngabehi (Nyi Behi)
- Mantri: Diberi gelar Nyi Ngabehi (Nyi Behi)
- Lurah: Diberi gelar Nyi Mas Lurah (Nyi.L)
- Jajar: Diberi gelar Nyi

Gelar-gelar ini mencerminkan status sosial dan tugas yang diberikan oleh Karaton kepada abdi dalem.

Gelar yang lebih tinggi biasanya diberikan kepada mereka yang memiliki tanggung jawab lebih besar dalam struktur pemerintahan Karaton. 

Sistem gelar ini adalah bagian penting dari budaya dan tradisi Karaton Surakarta, yang menjaga nilai-nilai adat istiadat dan kesetiaan kepada Raja dan Karaton. 


Sumber: Tim Digital Media Center Karaton Kasunanan Surakarta Hadiningrat.

Kamis, 15 September 2011

Katjilakaan Rombongan Soesoehoenan


Katjilakaan Rombongan Soesoehoenan 

SK Darmokondo 4 September 1916.
Kelamarin pagi Sri Paduka Kanjeng Soesoehoenan hendak bertjengkerama ke pesanggrahan Ngeksipoerno, kedjadiannja tiada ke Ngeksipoerno, tetapi ke pesanggerahan M.N.Paranggoepito, afdeling Wonogiri (deket laoet kidoel).

Pada berangkatnja Sri Padoeka itoe, pengiring pengiringnja jang mengendarai auto sewaan mendapat bahaja amat ngeri, jaitoe dimana djalan desa Krisak sebelah lor Wonogiri autonja soedah langgar gerobag sehingga auto dan gerobagnja mendjadi binasa.

Penoempang penoempangnja :
RM Ng. Djojodarsono dapat loeka patah kedoea toelangnja poendak kanan kiri.
RM A Prijowinoto loeka kedoea kakinja.
R Ng. Atmomarsono loeka di batoeknja.
RM Ng Poerwodipoero badannja sama babak
R. Ng. Atmosoewido loeka dengkoelnja.
RM Ng Poerwodipoero dan R Ng. Atmosoewido boleh dikata loeka ringan sadja, sehingga kedoenja masih dapat meladjoetkan mengiring Sri Padoeka. Sedang lainnja terpaksa berhenti dipelihara dokter.

Adapoen schauffeurnja auto selamet, tjoema si knecht jang hantjoer badannja. Orang mengira knecht itoe tidak boleh diharap hidoepnja.

Kalamarin itoe Directeur kami toean Dr. Wirjohoesodo djoega menghiring Sri Padoeka, tetapi berkendaraan auto lain dan djalannja soedah mendahoeloei djaoeh, djadi tidak tahoe antara ketjilakaan itoe. Maka jang memberi tolongan Dokter di Wonogiri toean Boedihardjo.

Selain ketjilakaan orang ada poela ketjilakaan poesaka Kangdjeng Kijai jang diampil di dalam auto itoe djoega soedah roesak bangoennja.

Sekarang jang loeka itoe masih sama di dalam rawatan. Soenggoeh terlaloe soesah boeat RM A Prijowinoto seorang jang telah djaoeh oesia beroleh loeka jang begitoe roepa.

Kedjadian jang di atas itoe chabarnja disebabkan dari gegabahnja schauffeur.